مجله «آب و فاضلاب» یک مجله با دسترسی باز است که هدف آن رعایت استانداردهای انتشار بین المللی است. برای انجام این کار، فرآیند بررسی همتایان به روش دوسوکور
انجام می شود که در آن نه داور(ها) و نه نویسنده(ها) از هویت یکدیگر آگاه نیستند.
مقالات ارسالی متناسب با حوزه و قالب مجله، پس از تأیید نهایی توسط سردبیر، بررسی و وارد مراحل انتشار میشوند.
در اینجا نمودار مراحل مختلف بررسی مقاله نشان داده شده است:
فرآیند بررسی همتا: فرآیند داوری همتا بهمنظور ارزیابی و تصمیمگیری درباره قابلیت انتشار مقالات علمی بهکار میرود. این فرآیند بهشرح زیر انجام میپذیرد:
مرحله اول: ارزیابی اولیه توسط هیئت تحریریه
- بررسی داخلی:
- کلیه مقالات ابتدا توسط کمیته ویراستاری متشکل از حداقل دو عضو هیئت تحریریه مورد ارزیابی مقدماتی قرار میگیرد.
- هدف اصلی: تعیین صلاحیت مقاله برای ورود به مرحله داوری خارجی یا رد فوری (Desk Rejection).
- معیارهای رد سریع:
- انطباق نداشتن با اهداف و حوزه تخصصی مجله
- عدم رعایت استانداردهای اساسی نشر (مانند ساختار مقاله یا اخلاق پژوهشی)
- بهمنظور جلوگیری از تأخیر غیرضروری، تصمیمگیری در این مرحله حداکثر ظرف ۱–۲ هفته به نویسندگان اعلام میشود.
- بازخورد سازنده:
- در مواردی که مقاله نیاز به اصلاحات جزئی دارد، پیشنهادهای بهبود به نویسندگان ارائه میشود تا پیش از ارسال به داوری خارجی، اصلاحات لازم انجام شود.
مرحله دوم: داوری دوسوکور توسط متخصصان بینالمللی
- انتخاب داوران:
- مقالات واجد شرایط توسط پانلی از داوران بینالمللی متخصص در حوزه مرتبط مورد بررسی قرار میگیرند.
- فرآیند داوری بهصورتدوسو ناشناس (Double-Blind) و تحت نظارت ویراستار بخش و سردبیر مجله انجام میشود.
- حفظ محرمانگی:
- مجله کلیه اقدامات لازم را برای حفظ ناشناس بودن نویسندگان و داوران بهکار میبندد.
- مسئولیت پرهیز از افشای هویت (مانند ذکر نام در بخش «تشکر و قدردانی» یا ارجاع به مقالات قبلی) بر عهده نویسندگان است.
زمانبندی و تصمیم نهایی
- مدتزمان داوری: حداکثر ۴–۸ هفته پس از تأیید ورود به مرحله داوری خارجی.
- تذکر: امکان تأخیر در برخی موارد وجود دارد؛ لذا توصیه میشود نویسندگان حداقل ۸ هفته پس از ارسال مقاله صبر نمایند قبل از پیگیری نتیجه.
- اختیارات سردبیر: تصمیم نهایی درباره پذیرش یا رد مقاله با سردبیر مجله است و این حق برای ایشان محفوظ است.
نقش داوران: داوران اعضای اصلی هستند که به توانایی مجله در انجام فرآیند بررسی همتا به صورت دوسو ناشناس کمک میکنند. لازم است داوران هرگز هویت خود را فاش نکنند. اگر داوری تشخیص دهد که مقاله از نظر فنی صلاحیت ندارد، امکان بررسی بهموقع را ندارد، یا با تضاد منافع مواجه است، باید بلافاصله از بررسی آن انصراف دهد.
تمامی ارسالها محرمانه تلقی میشوند و دریافت هرگونه مشاوره خارجی ممکن است نیاز به تأیید ویراستار داشته باشد. هیچ داوری نباید مقاله را به شخص ثالث ارجاع دهد، بلکه باید آن را مستقیماً رد کند.
داوران بهعنوان ستونهای تضمین کیفیت، موظفاند اطمینان حاصل کنند مقالات منتشرشده دارای کیفیت بالا و اصالت هستند. اگر داور متوجه شود مقالهای همزمان برای نشریه دیگری در حال بررسی است، باید به دفتر مجله اطلاع دهد.
هیچ روش ثابتی برای تحلیل مقاله وجود ندارد؛ این فرآیند بسته به ارزش علمی، کیفیت محتوا و اصالت مقاله متفاوت است. معیارهای کلی بررسی شامل موارد زیر میشود:
- رعایت فرمت و دستورالعملهای نویسنده
- شفافیت اهداف و انسجام منطقی (از مقدمه تا نتیجهگیری)
- استنادهای مناسب و پشتیبانی از ادعاها
- دقت املایی، دستوری، و نگارشی.
- شما موظفاید بازخوردی جامع به ویراستاران بخش (Section Editor) و سردبیر (Editor-in-Chief) ارائه دهید. این بازخورد مبنای تصمیمگیری نهایی خواهد بود که با مشارکت کمیته ویراستاری برای مقالات پژوهشی و تحلیلی اتخاذ میشود.
- نتیجه نهایی (اعم از پذیرش، اصلاح یا رد مقاله) به اطلاع شما خواهد رسید. حتی در صورت عدم انتشار مقاله، نظرات سازنده شما به منظور بهبود کار نویسنده انتقال داده میشود.
داوران باید مقالات را با دقت مطالعه و بازخوردی عینی و مستند ارائه دهند. تصمیم نهایی درباره پذیرش یا رد مقاله با سردبیر مجله است.
دستورالعملها برای داوران همتا تمامی ارسالها از طریق فرآیند داوری دوسوکور (Double-Blind Peer Review) ارزیابی میشوند. ما بر این باوریم که داوری همتا سنگ بنای حفظ کیفیت و عینیت پژوهشهای علمی و دانشگاهی است.
محرمانگی و اخلاق حرفهای:
- مقالات در مرحله داوری، اسناد محرمانه محسوب میشوند. لطفاً از بحث در مورد محتوای مقاله با افراد غیرمجاز (حتی همکاران) خودداری کنید.
- در صورت عدم تخصص در موضوع مقاله یا محدودیت زمانی، مراتب را فوراً به دفتر ویراستاری (دفتر مجله) اعلام کنید تا داور جایگزین تعیین شود. پیشنهاد داوران واجدالشرایط نیز مورد استقبال است.
راهنمای داوری:
- تناسب موضوعی: پیش از داوری، اهداف و حیطه موضوعی مجله را در بخش «راهنمای نویسندگان» مطالعه کنید.
- شفافیت و دقت:
- نظرات خود را بهصورت شمارهبندی شده و با ذکر شماره صفحه و خط ارائه دهید.
- از واژگان ساده و قابلدرک برای غیر انگلیسیزبانان استفاده کنید.
- اخلاق علمی: با آثار نویسندگان همانند پژوهشهای خود رفتار کنید. نظرات منتقدانه باید مستدل، محترمانه و سازنده باشد.
- اصلاحات زبانی: در صورت نیاز به ویرایش زبان انگلیسی (املاء، دستور زبان یا نشانهگذاری)، موارد را مشخص کنید.
نکات پایانی:
- گزارش داوری باید عینی، مشروح و منطبق بر فرمت درخواستی مجله باشد.
- در صورت توصیه به اصلاح مقاله، پیشنهادهای عملی ارائه دهید. اگر مقاله واجد شرایط نشر نیست، دلایل رد را بهطور شفاف بیان کنید.
