حل مناقشات در مدیریت تخصیص منابع آب با استفاده از نظریه بازی، مطالعه موردی: حوضه آبریز دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، داشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف، تهران

2 استاد، دانشکده مهندسی عمران و کرسی یونسکو در مدیریت آب و محیط زیست برای شهرهای پایدار، دانشگاه صنعتی شریف تهران

3 دانشیار، دانشکده مهندسی عمران و کرسی یونسکو در مدیریت آب و محیط زیست برای شهرهای پایدار، دانشگاه صنعتی شریف تهران

چکیده

در سالهای اخیر، پیامدهای اجتناب‌ناپذیر سیر صعودی تقاضا و همچنین کاهش ذخایر منابع طبیعی مختلف، به‌خصوص آب، موجب افزایش مناقشات در زمینه چگونگی بهره‌برداری و همچنین تخصیص آنها به ذینفعان مختلف شده است. رویکرد تخصیص آب صرفاً براساس حقابه اولیه معمولاً منجر به استفاده کارآمد از آب در کل یک حوضه آبریز نخواهد شد. در این میان، نیاز به یک روش جامع و پایدار به‌منظور انجام تخصیص به‌نحوی که تمامی گروههای ذینفع در بالاترین سطح رضایت قرار داشته باشند، ضرورری به نظر می‌رسد. یکی از این روشها، نظریه بازی بوده که به‌کمک ابزارهای موجود در آن، می‌توان به تخصیص منابع مورد استفاده مشترک توسط ذینفعان مختلف با رعایت سه اصل کارآمدی، برابری و پایداری پرداخت. در این تحقیق ابتدا یک مدل جامع برنامه‌ریزی خطی برای به‌دست آوردن الگوی تخصیص اولیه بر اساس حقابه اولیه کاربران توسعه داده شد. سپس با استفاده از نتایج مدل برنامه‌ریزی منابع آب به‌همراه مفاهیم نظریه بازی مانند هسته، ارزش شاپلی و شاخص پایداری، حالات مختلف همکاری بین ذینفعان مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. در انتها با انتخاب حوضه آبریز دریاچه ارومیه با منابع آبی محدود و آب‌بران متعدد به‌عنوان مطالعه موردی، کارایی و مزیتهای بالقوه این روش نشان داده شد. طبق نتایج مدل بهینه‌سازی، استان کردستان دارای بهترین وضعیت در تأمین نیازهای آبی خود و استان آذربایجان شرقی دارای بیشترین کمبود به لحاظ تأمین منابع آبی هر دو بخش کشاورزی و محیط‌زیستی بود. علاوه بر این با پیروی از الگوی تخصیص ارائه شده، میزان آب ورودی به دریاچه ارومیه بیشتر از نیازهای زیست محیطی آن در طول دوره زمانی مورد مطالعه خواهد بود. بنابراین، نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از این واقعیت بود که نظریه بازی‌های همکارانه به‌همراه یک مدل جامع مدیریت منابع آب می‌تواند به‌طور مؤثری برای ارزیابی حالات مختلف همکاری در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به‌کار گرفته شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conflict Resolution of Water Resources Allocations Using the Game Theoretic Approach: The Case of Orumieh River Basin

نویسندگان [English]

  • Mohammad Danesh yazdi 1
  • Ahmad Abrishamchi 2
  • Masoud Tajrishy 3
چکیده [English]

During recent years, unavoidable consequences of increased demand for, and decreased supply of, various natural resources, especially water, have caused increased conflict over their exploitation and also allocation to different stakeholders. Water allocations merely based on a water rights approach usually do not make efficient use of water for the whole river basin. Thus, there is a need for a comprehensive and stable allocation method that can satisfy all involved interest groups in the best manner. One of these methods is game theory that can be used to allocate the water resources among riparian parties regarding principles of equity, efficiency and sustainability. In this study, first a comprehensive linear programming model has been developed to achieve the optimal allocation pattern based on the initial water rights of stakeholders. Then, by using the results of the water planning model combined with the game theoretical concepts  such as the Core, the Shapely Value, and, the Gately propensity to disrupt index, possible cases of cooperation among riparian parties have been evaluated.
Finally, through the case study of the Orumieh River Basin in Iran with scarce water resources and multiple users, effectiveness and potential advantages of this approach have been shown. The results of the optimization model showed that the Kordestan province has the best situation in supplying its demands relative to the other provinces and in contrast, the East Azarbayejan has the most deficiency in supplying its demands in both agriculture and environmental sectors. Moreover, by following the given allocation pattern, the amount of water entering the Lake Orumieh will be more than its environmental demand during the planning. Therefore, the results of this study showed that cooperative game theory can be applied successfully to assess the cases of cooperation in the Orumieh River Basin in conjunction with a comprehensive water planning model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Water allocation
  • Conflict Resolution
  • cooperative game theory
  • Water Planning Model
1. Just, R., and Netanyahu, S. (1998). “International water resource conflits : Experience and potential.” Just, R., and Netanyahu, S. (Eds.) Conflict and cooperation on trans-boundary water resources, Kluwer Academic Pub., pp. 1-26.

2. Rogers, P. (1969). “A game theory approach to the problems of international river basins.” Water Resources Research, 5 (4), 749-760.

3. Heaney, J.P., and Dickinson, R.E. (1982). “Methods for apportioning the cost of a water resource project.” Water Resources Research, 18(3), 476-482.

4. Lejano, R.P., and Davos, C.A. (1995). “Cost allocation of multiagency water resource projects: Game-theoretic approaches and case study.” Water Resources Research, 31, 1387-1393.

5. Wu, X. (2000). “Game-theoretical approaches to water conflicts in international river basin: A case study of the Nile basin.” M.Sc. Thesis, Dept of Public Policy, University of North Carolina, Chapel Hill.

6. Wu, X., and Whittington, D. (2006). “Incentive compatibility and conflict resolution in international river basins: A case study of the Nile Basin.” Water Resources Research, 42 (2), doi: 10. 1029/2005, W02417.

7. Madani, K. (2010). “Game theory and water resources.” J. of Hydrology, 381, 225-238.

8. Mahab Ghods Consulting Eng. Co. (2012).  <www.mahabghods.com> (May 2012).