بررسی تعرفه‌های آب شرب شهری و تأثیر آن بر الگوی مصرف آب مشترکان، مطالعه موردی: شهر نیشابور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم اقتصادی، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه آبیاری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

رشد روز افزون تقاضای آب در شرایط خاص اقلیمی، کشور را در آستانه کمبود شدید و به دنبال آن تنش‌های اجتماعی و سیاسی زیادی قرار داده است که بهبود این شرایط نیازمند رویکردهایی برای تخصیص و استفاده بهینه از منابع آبی موجود می‌باشد. قیمت‌گذاری آب و تعیین تعرفه‌های مناسب، ابزاری قوی برای مدیریت تقاضا و بهترین رویکرد برای بهبود تخصیص و تشویق به حفاظت از منابع آبی است. در مقاله حاضر ، تعرفه‌های موجود در بخش آب شرب و الگوی مصرف مربوط به جامعه آماری مشترکان در شهر نیشابور طی سالهای 1380 تا 1383 و برای شش دوره دو ماهه در هر سال بررسی شد. نتایج نشان می‌دهد که متوسط سرانه مصرف 135 لیتر در شبانه روز بوده و این سرانه از دوره اول تا دوره سوم سیر صعودی و از دوره چهارم تا دوره ششم سیر نزولی داشته است. همچنین بیشترین درصد مشترکان (70/35 درصد با 50 درصد کل مصرف) مصرفی بین 5 تا 22/5 مترمکعب در ماه و کمترین درصد مشترکان (0/51درصد با مصرف 6/85 درصد کل مصرف) مصرفی بیش از 65 مترمکعب  را به خود اختصاص داده‌‌اند. نتایج ترکیبی تعرفه‌ها و مقادیر مصرف آب شرب نشان دهنده عدم تطابق بین الگوی مصرف جامعه آماری با الگوی مصرف پیشنهادی و تعرفه‌های وضع شده از طرف دولت است. این عدم تطابق باعث شده نه تنها تعرفه‌های موجود ابزاری برای کنترل مصرف آب شرب نباشند، بلکه تعرفه بسیار پایین در نظر گرفته شده برای بلوک‌های ابتدایی (که اکثر مشترکان در محدودة این بلوک‌ها هستند) اولاً خسارت بسیار بالایی را به شرکت ‌های آب و فاضلاب کشور تحمیل کند و ثانیاً مشترکان را به مصرف بیشتر آب ترغیب ‌‌نماید که با اهداف و سیاست‌های  قیمت‌گذاری سازگاری ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Municipal Drinking Water Tariffs and its Effect on Water Consumption Pattern, Case Study: City of Neyshabour

نویسندگان [English]

  • Narges Salehnia 1
  • Mohammad Ali Fallahi 2
  • Hossine Ansari 3
  • Kamran Davari 3
1 Graduate Student of Economics, Ferdowsi University, Mashhad
2 Assistant Professor of Economics, Ferdowsi University, Mashhad
3 Assistant Professor of Water Engineering, Ferdowsi University, Mashhad
چکیده [English]

Increasing water demand with the peculiar climatic conditions in Iran has caused water scarcity and the subsequent social and political tensions. Efficient practices are, therefore, required for the allocation and optimal use of water resources. Water pricing and adoption of suitable tariffs may serve as instruments for demand management to achieve the required water management practices. Along these lines, the current tariffs used by the municipal drinking water sector and the consumption patterns of consumers in Neyshabour were studied over six two-month periods per year during 1380-1383.  Results show that average per capita consumption is 135 lit/day, which increases as we move from the first to the third period, and then decreases toward the sixth period. Moreover, the highest percentage of connections had a consumption level of about 5 to 22.5 m3/month while a very low percentage had a consumption level of over 65 m3/month. Examination of current tariffs against water consumption patterns revealed that current tariffs are too low to be capable of controlling consumption. In addition to high losses to water & sewage companies, an inevitable outcome of the current tariffs seems to be encouragement of more water consumption, none of which is compatible with water pricing policies and objectives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tariffs
  • pricing
  • Drinking Water
  • Consumption Pattern
  • Municipal Water Company
  • Neyshabour

 1-  صدر، ک. (1373). برآورد تابع تقاضای آب شهر تهران.م. آب، شماره 13.

2- کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. (1381). قیمت‌گذاری آب آبیاری، بررسی ادبیات موضوع.  شماره 64 ، چاپ اول.

3- Berg, S.V., and Tschirhart, J. (1989). Natural monopoly regulation: Principles and  practices, 1st Ed., Cambridge University Press.

4- Hewitt, J. A. (2000). An investigation into the reasons why water utilities choose particular residential rate structures, In : The political economy of water pricing reforms, Dinar, A., ed.,  Oxford University Press, 259-278.

5- Boland, J. J., and Whittington, D. (2000). The political economy of increasing block tariffs design in developing countries, University of North Corolina at Chapel Hill and the John Hopkins Uniresity.

6- Whittington, D., and Boland, Pand, J. (2001). Reflection on water pricing and tariff design, University of North Carolina at Chapel Hill and the John Hopkins University.

7- Berg, S. V., and Holt, L. (2001). Pricing: the most dangerous and most important decision, University of Florida, Department of Economics, Public Utility Research Center Working Paper.

8- Berg, S. V. (2002). Introduction to The fundamentals of incentive regulation, University of Florida, Department of Economics, Public Utility Research Center Working Paper.

9- Moilanen, M., and Schulz, C. E. (2002). “ Water pricing reform, economic welfare and inequality.” J. of Economic and Management Science NS., 5, 354-378.

10- Garcia, S., and Reynaud, A. (2004). “Estimating the benefits of efficient water pricing in France.” Resource and Energy Economics, 26, 1-25.

11- Mathur, O. P. (2003). Urban water pricing : An Asian perspective , IDFC Chair in Urban Economics and Finance, National Institute of Public Finance and Policy, New Delhi, India.

12- Mathur, O. P. , and Sandeep, T. (2003). Urban water pricing: Setting the stages for reforms, National Institute of Public Finance and Policy, New Delhi, India.

13- Sandbach, J. (2004). “Ramsey pricing versus EPMU for regulation of firms operating in competitive and non-competitive markets.” Proc., The Economics of Electronic Communication Markets, Toulouse, October 15-16.

14- مرکز آمار ایران. (1375). گزارش نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان نیشابور.

15- شرکت مهندسی مشاور جاماب. (1375). کلیات و سیمای مدیریت موجود آب کشور.

16- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور. (1380). قانون برنامه سوم، توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. مصوب 17/1/79 مجلس شورای اسلامی، چاپ پنجم.

17- سازمان برنامه و بودجه و وزارت نیرو. (1381). مبانی و ضوابط طرحهای آبرسانی شهری. نشریه شماره 3، 117.

18- تجریشی، م.، ابریشم‌چی، 1. (1383). مدیریت تقاضای منابع آب در کشور. مجموعه مقالات کنفرانس روشهای پیشگیری از اتلاف منابع ملی، فرهنگستان علوم ج.ا.ا.، 19 تا 21 خردادماه، 24-39.

19- شرکت مهندسی مشاور پارس کنسولت. (1383). طرح مطالعات آب به حساب نیامده نیشابور.

20- تجریشی، م. (1376). نگرشی جامع به رفع بحران آب در تهران. م. آب و فاضلاب، 22، 2-12.

21- صالح‌نیا، ن. (1385). قیمت‌گذاری آب شرب شهری با استفاده از مدل رمزی، مطالعه موردی شهر نیشابور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.