اولویت‌بندی طرحهای توسعه منابع آب بر اساس نگرش سیستمی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فوق لیسانس رشته مدیریت سیستم (MBA) و برنامه‌ریزی، کارشناس ارشد تجهیز مالی شرکت مدیریت منابع آب ایران

2 کارشناس ارشد دفتر فنی شرکت آب منطقه‌ای تهران

چکیده

در حال حاضر یکی از مهم‌ترین چالشهای مدیریت آب کشور عدم تعادل بین نیازها و امکان تأمین مالی پروژه‌هاست. عملاً افزایش بار مالی دولت در اجرای طرحهای بزرگ به‌ویژه طرحهای توسعه منابع آب، موجب شده است تا درآمد عمومی برای اجرای طرحهای مهم و زیربنایی، پاسخگوی نیاز مالی این طرحها نباشد. عدم شفافیت در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری فرایند مدیریتی آب به‌ویژه عدم رعایت اولویت‌بندی در انتخاب طرحها و پروژه‌‌ها به‌منظور مطالعه یا اجرا، باعث شده است تا تعداد طرحهای در دست اجرا افزایش یابد. از طرفی اعتبارات عمومی تخصیص یافته متناسب با نیازهای دوره احداث، مطلوب طرحها نیست. این مشکلات موجب طولانی شدن دوره احداث، مشکلات کارگاهی، مدیریتی و تحمیل هزینه‌های مترتب بر طرح می‌شود. اولویت‌بندی طرحهای توسعه منابع آب به‌عنوان یک اقدام مهم برای سهولت در تصمیم‌گیری مدیریت آب کشور، از سال 1363 مورد توجه قرارگرفته و تاکنون اقدامات مهمی در این زمینه انجام شده است. در این مقاله تلاش شد تا ضمن بررسی اجمالی سوابق اولویت بندی طرحهای آب و معایب و مزایای هر یک از آنها، مناسب‌ترین و کاربردی‌ترین روش اولویت‌بندی طرحهای آبی در قالب یک مدل یا سیستم پیشنهادی قابل اجرا، معرفی شود که ضمن رفع مشکلات سیستم‌های قبلی، از ظرفیتها و توانایی‌های بیشتری برخوردار باشد. این مدل دارای نگرش سیستمی بوده و از چهار زیرسیستم به‌‌شرح زیر تشکیل شده است: 1- مطالعات طرحها، 2- محاسبه سنجه‌های اقتصادی، مالی، اجتماعی و زیست محیطی، 3- اولویت‌بندی طرحها با استفاده از ارزیابی چند معیاره، 4- هماهنگ کننده. با توسعه مدل می‌توان امیدوار بود که ضمن شناسایی عدم قطعیتها، قابلیت استفاده از منطق فازی برای اولویت‌بندی طرحهای توسعه منابع آب نیز افزایش یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prioritizing Water Resources Development Projects Using a Systemic Approach

نویسندگان [English]

  • Amin Mirshahi 1
  • Alaleh Ghaemi 2
1 M.Sc., MBA Systems and Planing Management, Senior Expert of Funds Procurement, Water Resources Management Company
2 M.Sc., Technical Bureau, Tehran Regional Water Board
چکیده [English]

A main challenge in the Iranian water management system concerns the discrepancy between the needs and the potential for ensuring funds needed for projects. The growing financial load of large projects, particularly water resources development projects, on the government has made the public budget practically inadequate to meet the financial needs of significant infrastructural plans. The lack of transparency in the process of decision making in water management and especially a disregard for priorities in the selection of plans and projects for study or implementation have caused the number of ongoing plans to increase and the allocated funds to be inadequate for their timely implementation. This state of affairs no doubt means projects of too long durations, execution and management problems, and cost overruns of the plans. Prioritization of water resources development plans has been considered since 1984 as an important measure to facilitate the process of decision making in the national water management system. This article reviews the previous methods of water plan prioritization, highlights the weaknesses and strengths of each method, and introduces the most appropriate one for practice today. The proposed method consists of four subsystems: 1) Projects evaluation; 2) Computation of economic, financial, social, and environmental measures; 3) Multi-criteria prioritization; and 4) Coordination. Once the model is developed, one can expect to find uncertainties in the system and to use fuzzy logic to prioritize water resources development plans.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Prioritization
  • Multi-Criteria evaluation
  • systematic approach
  • Participatory Planning
  • Fuzzy logic
  • Active and Passive Information Systems

1- مهرگان، م. (1383). پژوهش عملیاتی، برنامه ریزی خطی و کاربردهای آن، نشر کتاب دانشگاهی، تهران.

2- شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس. (1385). طرح اولویت‌بندی طرح‌های عمرانی بخش آب، گزارش نهایی، انتشارات شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس، تهران.

3- فهمی، ه. (1386). ‌اولویت‌بندی طرحها و پروژه‌های سد و شبکه‌های آبیاری و زهکشی و شرایط احراز مجریان، شرکت مدیریت منابع آب ایران، معاونت فنی وپژوهش‌ها، دفتر پژوهش‌ها و استانداردها، تهران.

4- میرشاهی، ا. (1386). شناخت و تعیین اولویت طرحهای توسعه منابع آب با به‌کار بردن مدل به‌منظور استفاده از تسهیلات فاینانس خارجی.پایان نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت، وابسته به وزارت نیرو، تهران.

5- Paul, N. A., and Steuer, R. E. (2003). “Multiple criteria decision making combined with finance: A categorized bibliographic study.” <http://www.terry.uga.edu/>.  (July, 2008).

6- Hwang, C. L., and Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making methods and applications, a state of the art, Springer-Verlag, NewYork.

7- Keeny, R., and Raiffa, H. (1976). Decisions with multiple objectives preferences and value tradeoffs, Wiley,New York.

8- Aravossis, K., Anagnostopoulos, P., Koungolos, Ath., and Vliamos, S. (2003). “An innovative cost-benefit analysis as a decision support system for the evaluation of alternative.” Scenarios of Water Resource Management’Freseniud environmental bulletin, parlar scientific publications.

9- Netto, C. O., Parent, E., and Duckstein, L. (1996). “Multicriterion design of long-term water supply in southern France.” J. of water resource planning and management, 12(12), 1433-1443.

10- نوری اسفندیاری، ا. (1380). چالشها و راهکارهای مدیریت مالی بخش آب. م. برنامه و بودجه، (4) 6، 12-30.

11- شرکت مدیریت منابع آب ایران. (1384). برنامه‌ریزی مدیریت تجهیز مالی طرحهای آب، گزارش داخلی دفتر اقتصاد آب، انتشارات شرکت مدیریت منابع آب ایران، تهران.

12- وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران. (1384). سند ملی توسعه بخش آب در برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، معاونت برنامه‌ریزی، دفتر طرح و برنامه.

13- منوریان، ع. (1381). (ترجمه). برنامه‌ریزی استراتژیک برای سازمانهای دولتی، ناشر مرکز آموزش مدیریت دولتی، تهران.

14- اصغرپور، م.ج. (1383). تصمیم‌گیری چند معیاره، مؤسسه انتشارات و چاپ، دانشگاه تهران.

15- Hwang, F. (1987). “An expert decision making suport system for multiple attribute decision making.” Ph.D Thesis,Dept. of IndusterialEng.,Kansas University,USA.

16- Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process,McGraw-Hill,New York.

17- کوره پزان دزفولی، ا. (1384). اصول تئوری مجموعه‌های فازی و کاربرد آن در مدل‌سازی مسائل مهندسی آب، انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر، تهران.

18- Esty, B. C. (2002). Modern project finance A casebook, John Wiley and Sons Inc,New York.